Procesveiligheid als topsport

ManualMaster, 30 oktober 2015
bannertijs

Bij een groot incident gaat slechts zelden maar één ding mis. Senior process safety consultant Tijs Koerts is gespecialiseerd in procesveiligheid bij toxische stoffen en kan het weten: ‘Als het mis gaat, gaat het vaak goed mis. Het is dikwijls een kwestie van discipline en cultuur. Als het op papier in orde is maar niemand handelt ernaar, sla je als bedrijf de plank alsnog volledig mis. En dat kunnen organisaties in bijvoorbeeld de chemie, transport of zorg zich eenvoudigweg niet veroorloven.’

 

Procesmanagement en procesveiligheid hebben in veel bedrijven helaas nog te vaak het imago ‘een stokpaardje’ van de afdeling kwaliteit te zijn. Processen en de bijbehorende documenten op orde hebben, is nu eenmaal nodig voor certificering en audits, zo wordt vaak gedacht. Dat is natuurlijk ook zo, maar waar het werkelijk om draait, is het besef hoe processen in elkaar zitten en elkaar beïnvloeden. Niet alleen in het bedrijf zelf maar in de hele keten. Daarom hoort het op de agenda van het management team te staan als gevoelde verantwoordelijkheid en niet als af te vinken punt.

 

Te intern gericht
Koerts, sinds vijf jaar zelfstandig senior proces safety consultant met onder andere Q8, BASF en DSM als klanten, verbaast zich soms over het gemak waarmee managers denken over procesveiligheid. ‘Ik kom maar al te vaak tegen dat een bedrijf vooral intern gericht is. Dat ze niet weten waarom ze zouden moeten veranderen want ‘ze doen het al 25 jaar zo.’ Dan zie ik onsamenhangende procedures, papieren boekwerken die niemand bijhoudt of gebruikt en een totaal gebrek aan ketenbesef. Met name in het mkb, maar ook in grotere concerns, is de procesveiligheidscultuur voor verbetering vatbaar. Ik heb inmiddels heel wat best practices verzameld en houd bedrijven op basis daarvan een spiegel voor hoe het beter kan.

 

Risicobeheersing
Koerts heeft inmiddels een jarenlange expertise opgebouwd in procesveiligheid binnen bedrijven als DuPont (onder andere Teflon en Nylon), GE Plastics (zware chemicaliën) en LBI Industries (gassen onder extreem hoge druk). ‘Als het bij dit soort bedrijven fout gaat, dan gaat het ook vaak goed fout,’ aldus Koerts. ‘Denk aan de misstanden die een klokkenluider recentelijk bij de Noorse raffinaderij Odfjell aan het licht bracht. Of de brand bij Chemiepack in Moerdijk in 2011: bedrijf failliet, mensen op straat, toeleveranciers gedupeerd en enorme saneringskosten. Niemand zit te wachten op ongelukken met zware chemicaliën, maar ja we willen wel de producten die ermee gemaakt worden. Dan moet je dus de verantwoordelijkheid nemen het zo goed mogelijk te regelen en risico’s beheersbaar maken. Reduceren tot nul is een utopie. De mens is en blijft vaak de zwakste schakel.’

 

Leiderschap
Vaak zijn organisaties zich er niet van bewust dat ze erg achterlopen op wat de norm is in hun sector en dat er inmiddels betere procesveiligheidssystemen op de markt zijn. Koerts: ‘Ik loop al heel wat jaren mee en weet in systemen inmiddels het kaf van het koren te scheiden. Ik ben onafhankelijk maar wat mij betreft steekt ManualMaster er met kop en schouders bovenuit. Vanwege de gebruiksvriendelijkheid en flexibiliteit maar bovenal vanwege hun beroep op leiderschap van managers: durf verantwoordelijkheid te nemen en mensen aan te spreken op zaken. Een systeem kan nog zo uniek zijn, als het niet goed wordt toegepast heb je er weinig aan. Bij de implementatie gaat ManualMaster dan ook nooit uit van het ideaalplaatje maar van de werkelijke situatie op de werkvloer. Van daaruit ga je kijken naar wat werkbaar en haalbaar is en wat echt noodzakelijk is. Zo gaat procesveiligheid daadwerkelijk leven voor de mensen die er dagelijks mee te maken hebben.’

 

Discussie
ManualMaster is een slim softwaresysteem dat processen vastlegt en informatie toegankelijk maakt en documenteert. Van cruciaal belang voor organisaties met kritische bedrijfsprocessen. Koerts begeleidt bedrijven bij de implementatie van de software en legt ze daarbij basale vragen voor over hun processen: waar zijn we eigenlijk mee bezig, waarom en hoe? Wie doet wat, wie moet wanneer en hoe toegang hebben tot welke informatie, wie mag mutaties doorvoeren en wie controleert dat? ‘Ogenschijnlijk simpele vragen maar in de praktijk roept het vaak weer nieuwe vragen op. Of het lokt discussies uit omdat managers nogal eens onvoldoende betrokken blijken te zijn bij de praktijk van alledag. Zo’n discussie is alleen maar goed voor het bewustzijn van het belang van procesveiligheid.’

 

Regelgeving
Organisaties krijgen met steeds meer regelgeving te maken en moeten hun zaken aantoonbaar op orde hebben. Sinds Chemiepack heeft de overheid de controles weer aangescherpt en voert de inspectiedienst van het ministerie van SZW de zogenoemde BRZO-audits uit (Bedrijven met Risico’s op Zware Ongevallen). ‘Een goede zaak want door de crisis kwam procesveiligheid wel eens onder druk te staan. Te duur, geen tijd…. Het is natuurlijk een kwestie van prioriteit en mentaliteit. Het gaat er niet alleen om het voldoen aan de regeltjes. Voor een zichzelf respecterende organisatie is het een kwestie van anticiperen en verantwoordelijkheid nemen voor mens en milieu vanuit een moreel besef. ManualMaster faciliteert een dergelijke cultuur door processen logisch, werkbaar en transparant te maken.’

 

Kennis delen
Koerts wil engineers, kwaliteitsmedewerkers en managers oproepen vaker in elkaars keuken te kijken, intern maar ook extern. ‘Ik heb het voorrecht om in diverse keukens te kunnen kijken. De mensen die ik adviseer, hebben dat vaak niet. Daar zouden ze wel iets aan kunnen doen: zoek elkaar op in platforms en op digitale fora en help elkaar met best practices. Het lijkt alsof er een soort taboe op rust om met elkaar kennis uit te wisselen over veiligheid, maar als je buurman een ‘BRZO-bedrijf’ is, wil je toch ook weten of de veiligheid op orde is en welke consequenties er voor jou kunnen zijn bij een ongeval. Waarom het wiel opnieuw uitvinden als je buurman de kennis al in huis heeft? Procesveiligheid is te belangrijk om op te bezuinigen of om laconiek dan wel geheimzinnig over te doen.’

Meer weten?